گرمسار مظهر تاریخ کهن

براستي گرمسار را چه شده كه اينگونه رها گشته و ساكناني كه زماني اجدادشان پاسدار اين سرزمين سوق الجيشي بوده اند، اينگونه روستاهاي خود را رها مي كنند تا به جايي رخت بربندند كه هيچ گونه پيوندي با آن ندارند.
آمارهاي هرساله نشاندهنده مهاجرت افراد بيشماري از روستاهاي گرمسار به تهران و شهرهاي حومه آن است. البته اين مسأله اي است كه امروزه در تمام نقاط ايران شاهد آن هستيم ولي آنچه در اين منطقه نگران كننده است حضور و جايگزيني افاغنه، به جاي مردم بومي در منطقه است. نبودن امكانات رفاهي و مهمتر از همه كم آبي و شوري آب هبله رود كه تنها رود دائمي شهرستان گرمسار است و خشكسالي هاي ناشي از آن، از جمله عوامل مهاجرت روستائيان محسوب مي شوند. به هر ترتيب اين روستاها كه خانه هاي آن به سبك بسيار زيبايي ساخته شده و معماري آن ريشه در فرهنگ هزاران ساله دارد و متناسب با معماري كوير است، روز به روز متروك تر مي شود. پيشينه تاريخي شهرستان گرمسار و آثار باستاني به جاي مانده از قرون متوالي در اين خطه نشان از استعدادهاي فراوان گرمسار در زمينه گردشگري دارد كه مي توان با استفاه از آنها، زمينه هاي رونق و اشتغال را در گرمسار دوباره ايجاد كرد.
شهرستان گرمسار در استان سمنان و در فاصله ۱۱۰كيلومتري جنوب شرقي تهران قرار گرفته است. در قديم نام خوار به آن اطلاق مي شده كه اين نام در سال۱۳۱۹ خورشيدي به گرمسار تغيير يافت. يكي از شانزده سرزمين اوستا (به نام ورن) كه حتي در زمان آشوريان به نام خوارا ناميده مي شده و در زمان اشكانيان از اهميت بسزايي برخوردار بوده ودر زمان سلوكيان بناهاي شهرهاي مهمي از جمله خاراكس در آن نهاده شده است. همچنين در دوران اسلامي از آن به نام خوارري ياد شده است. در اين منطقه بود كه يكي از مهمترين نواحي استراتژيك ايران قديم يعني دروازه كاسپين يا دربند خزر وجود داشت كه ماد را از پارت جدا مي كرد. به طوري كه در كتب تاريخي به آن اشاره شده، اين شهر داراي دروازه اي آهني بود كه محافظاني داشت و از همين دروازه بود كه اسكندر به دنبال داريوش سوم آخرين پادشاه هخامنشي از آن گذشت.
آثار باستاني گرمسار اغلب خرابه هاي قلعه هاي عظيمي است كه امروزه به صورت تپه هاي بزرگ خودنمايي مي كند و شايد بازمانده كهن دژهايي باشد كه در زمان اشكانيان و سلوكيان شهرهاي معظمي را تشكيل مي دادند. بطوري كه آپ پيان مورخ يوناني به وجود شهرهايي به نام كاتيرا، كال ليوپ، خاريس، آپاما و آخه آن در زمان سلوكيان در ايران اشاره مي كند. متأسفانه ساخته شدن شهرها و دژهاي فوق از خشت خام در طول هزاران سال فرسايش، اثر مخربي بر آنها داشته و با توجه به عدم حفاري علمي در اين منطقه پيشينه آنها هنوز در پرده اي از ابهام است. از جمله تپه هاي معروف آن مي توان به تپه هاي زير اشاره كرد:
\ تپه غول آباد، در ۲كيلومتري جنوب روستاي غياث آباد كه به روايتي همان شهر خاراكس سلوكيان است و در مدخل آن غاري وجود دارد كه گويند كسي به انتهاي آن نرفته و افسانه هاي مختلف در مورد طلسم و جادو در مورد آن ذكر مي كنند.
\ مگس تپه، در ۱۰كيلومتري شرق گرمسار.
\ تپه امامزاده ذوالفقار، كه اين تپه به لحاظ اهميت توسط مستر چرچيل در گذشته حفاري شد و اشياء به دست آمده از آنكه باارزش بود به يغما رفت.
\ همچنين تپه سعدآباد، تپه دزماران وجيران تپه و بسياري تپه هاي ديگر كه اگر به موقع حفاظت نشوند سرنوشت تپه هايي را پيدامي كنند كه در گذشته با خاك يكسان شدند.
گرمسار قلعه هاي تاريخي متعددي نيز دارد كه از آن جمله مي توان به قلعه ايوان كي، قلعه ده نمك، قلعه سردار، قلعه هاي ريكان، قلعه هاي كهك، قلعه پاده، قلعه پنج تن، قلعه رشمه اشاره كرد.
قلعه تپه ياتري در گرمسار از اهميت خاصي برخوردار است. ناصرالدين شاه در سفرنامه خودمي نويسد: «از هشت آباد كه گذشتيم ياتري پيدا شد. ده ياتري حاكم نشين خوار است. عمارت مدور قشنگي امين السلطان روي تپه ساخته است. ياتري بسيار جاي خوبيست. مرتبه پايين اين عمارت جاي حكومت است. ما رفتيم مرتبه بالا ناهار خورديم... از مرتبه بالاي اين عمارت جلگه خوار پيداست. جلگه خوار آب زيادي دارد. از منزل تا اينجا كه آمديم البته پنجاه شصت نهر آب سر راه بودكه هر نهري سه سنگ الي پنج سنگ آب داشت.»
قلعه هاي ناسار كه در نزديكي روستاي نوحصار در ۳كيلومتري جنوب شرقي گرمسار است نيز قابل توجه است. اين قلعه ها در گذشته توسط تونل هاي زيرزميني به يكديگر ارتباط داشته كه امروزه در زير خاك قرارگرفته اند. همچنين خرابه شهر متعلق به زمان غازان خان ايلخان مغول را در تلي بزرگ در شمال شرق ناسار فعلي مي دانند.
سرزمين گرمسار داراي بقعه ها و امامزاده هاي بسياري است كه بقعه امامزاده علي اكبر واقع در ۱۴كيلومتري جنوب شرقي گرمسار به سبب داشتن معماري قابل توجه و گنبد رفيع آن از مشهورترين آنهاست. شهر ارادان كه در شرق شهرستان گرمسار قرارگرفته است، داراي قدمت بسياري است به طوري كه ناصرالدين شاه در سفرنامه خودمي نويسد: «ارادان اسم اصليش اردوان است كه از عهد اردوان اشكاني وارد اردشير ساساني بايد باقي مانده باشد و حال در اثر كثرت استعمال ارادان مي گويند.» آثار قلاع و بناهاي گذشته امروزه به صورت تپه اي بزرگ برجا مانده كه در سفرنامه هاي افراد مختلف به كرات از آن ياد شده است. ارادان داراي بازاري متعلق به دوران قاجاريه است كه اخيراً در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.
يكي از ديدني ترين مناطق گرمسار پارك ملي كوير است كه در جنوب شهر گرمسار واقع شده و در گذشته داراي شكارگاههاي معروف گورخر بوده و حتي تصور مي شود كه بهرام پنجم يا بهرام گور (۴۲۰ـ۴۳۸م) در هنگام شكار گورخر دركويرهاي اين ناحيه فرو رفته باشد. زيرا در قسمتهاي غربي كويرهاي گرمسار محلي است به نام جمجمه كه باعث فرو رفتن عابرين مي گردد. اين منطقه در دوران صفويه و قاجار نيز جزو شكارگاههاي مهم محسوب مي شده است. جاده سنگفرش شاه عباسي كه منطبق بر راه ابريشم بود و نيز حضور سه كاروانسرا به نامهاي قصر بهرام، قصر عين الرشيد و قصر حرمسرا به